Het lerarenpact, gelanceerd in 2023 om extra taken op vrijwillige basis te vergoeden, staat voor een budgettaire kruispunt. De begrotingswet voor 2026 brengt dit systeem opnieuw ter sprake, terwijl de Rekenkamer wijst op de onmogelijkheid om precies te meten hoeveel leraren hiervan profiteren. De kwestie gaat verder dan het simpele bedrag dat elke leraar verliest: het betreft de concrete herverdeling van de taken die het pact financierde.
Vervanging en aanvullende taken: de taken die het pact in de praktijk financierde
Het pact was niet slechts een salarisverhoging. Het vergoedde specifieke activiteiten, vaak onzichtbaar in de schoolorganisatie: kortdurende vervangingen tussen collega’s, individuele ondersteuning, coördinatie van pedagogische projecten, begeleiding van leerlingen in moeilijkheden.
Verder lezen : Het Spaarboekje voor Woningbouw: een goede optie voor jongeren in 2024?
De centrale vraag is wie deze taken op zich zal nemen als de financiering verdwijnt. Het ministerie heeft sinds 2024 een herziening van de vervangingsmiddelen opgelegd, met een uitvoering gepland voor het schooljaar 2026 om de pedagogische continuïteit te verbeteren. Vervanging wordt zo een centrale hefboom voor de reorganisatie van het lerarenwerk.
Meerdere scenario’s bestaan naast elkaar in de discussies op het ministerie over de einde van het lerarenpact in 2026, en elk verdeelt de last anders tussen vaste medewerkers, contractuelen en ondersteunend personeel.
Zie ook : De beste snorkelplekken in het noorden van Corsica: kaart en praktische tips
Begroting onderwijs 2026: wat de arbitrages onthullen
Het rapport van de Senaat over de begrotingswet 2026 voor het onderwijs stelt een duidelijke vaststelling vast. Hier zijn de budgettaire spanningen zoals ze uit de beschikbare documenten naar voren komen:
| Indicator | Geobserveerde trend | Directe consequentie |
|---|---|---|
| Kandidaten voor de examens (eerste graad publiek, 2016-2024) | Aantal aanwezigen met 30,8 % gedaald | Niet ingevulde posities, verhoogd beroep op contractuelen |
| Kandidaten voor de examens (tweede graad publiek, 2016-2024) | Aantal aanwezigen met 32,2 % gedaald | Disciplines in chronische spanning |
| Openstaande posities (eerste graad, dezelfde periode) | Alleen een daling van 20,8 % | Groeiende kloof tussen aanbod en kandidaten |
| Openstaande posities (tweede graad, dezelfde periode) | Daling van 17,8 % | Selectiviteit in vrije val |
| Lerarenlonen | Door de Senaat “nog steeds zeer onvoldoende” beoordeeld | Structureel tekort aan aantrekkelijkheid |
De kloof tussen de daling van het aantal kandidaten en de daling van het aantal openstaande posities toont aan dat het probleem niet slechts een eenvoudige vermindering van de wervingscapaciteit is. De pool van kandidaten droogt sneller op dan het aanbod krimpt. De afschaffing van het pact, zonder duidelijke compensatie, dreigt deze dynamiek te verergeren.
Hervorming van de lerarenwerving 2026: een nieuw opleidingspad
De circulaire voor het schooljaar 2026 kondigt een consolidatie van de ingezette hervormingen aan, “geen nieuwe structurele hervormingen”. De hervorming van de werving verandert echter het toegangspad tot het beroep aanzienlijk.
De externe examens worden nu afgenomen vanaf de bachelor. De laureaten gaan vervolgens in een statutaire opleiding van twee jaar met een betaalde master, met behoud van de benoeming op niveau bachelor + 5 na validatie van de stage. Deze verandering is bedoeld om het beroep eerder toegankelijk te maken, zonder het niveau van de uiteindelijke kwalificatie te verlagen.
De werving in M1 MEEF stopt bij de start van het schooljaar 2026 voor verschillende vermeldingen, terwijl de studenten van M1 MEEF die al in 2025-2026 zijn ingeschreven, in het bestaande systeem blijven. Deze overgangsperiode creëert een coëxistentie van profielen met verschillende statuten in de instellingen.
- De laureaten na de bachelor gaan in een betaald traject van twee jaar, wat de financiële aantrekkelijkheid aan het begin van de carrière verbetert.
- De huidige titulaires verliezen mogelijk de aanvulling van het pact zonder aangekondigd vervangingsmechanisme.
- De contractuelen, waarvan de Rekenkamer de opkomst in de publieke sector documenteert, blijven een steeds groter deel van de niet ingevulde posities bezetten.
Met andere woorden, het systeem investeert in de instroom in het beroep maar blijft vaag over de binding van reeds werkzame leraren.
Aantrekkelijkheid van het lerarenberoep: verder dan de salarisschaal
De Senaat kwalificeert de lerarenlonen als “zeer onvoldoende” en ziet hierin de belangrijkste oorzaak van de lage aantrekkelijkheid. Het pact was een gedeeltelijk antwoord op deze diagnose: een aanvulling afhankelijk van extra taken, geen herwaardering van het basisloon.
De afschaffing ervan zonder salarisvervanging vormt een concreet probleem. De leraren die kortdurende vervangingen of schoolondersteuning via het pact verzorgden, zullen geen financiële prikkel meer hebben voor vervangingen. Het ministerie zal dan moeten kiezen uit verschillende opties:
- Deze taken integreren in de dienstverplichtingen, wat neerkomt op een verhoging van de werkdruk zonder tegenprestatie.
- Een nieuw vergoedingsmechanisme creëren, dat het pact onder een andere naam zou reproduceren.
- Bepaalde taken uitbesteden aan externe medewerkers of specifieke contractuelen.
- Accepteren dat deze taken niet meer worden uitgevoerd, met directe impact op de pedagogische continuïteit.
De circulaire voor het schooljaar 2026 benadrukt de heroriëntatie van het personeel op hun “kernactiviteit” en vraagt om “de voorkeur te geven aan het betere boven het meer”. Deze formulering suggereert een verlichting van perifere verzoeken. Het pact financierde precies deze perifere taken, en de afschaffing ervan zou paradoxaal genoeg deze heroriëntatie kunnen vergemakkelijken, op voorwaarde dat vervanging en ondersteuning andere kanalen vinden.
De arbitrages van 2026 gaan verder dan alleen de begrotingslijn van het pact. De daling van meer dan 30 % van de kandidaten voor de examens over acht jaar, gecombineerd met lonen die de Senaat structureel onvoldoende acht, schetst een beroep waarvan de aantrekkelijkheid niet kan worden opgelost door een tijdelijk vergoedingsmechanisme of door een hervorming van alleen de werving.
De te volgen gegevens blijven de kloof tussen openstaande posities en aanwezige kandidaten: zolang deze kloof groter wordt, zal geen enkel compensatiemechanisme voldoende zijn om het systeem te stabiliseren.